Simon Says

"ไซมอนบอกว่า ให้ชูมือขึ้นเหนือหัว"

เกมสมัยเด็ก มีคนเป็นไซมอนออกคำสั่งให้คนที่เหลือทำตาม ใครทำไม่ได้ก็ถูกคัดออก ตอนที่เป็นเด็กน้อย เรามักจะเป็นผู้เล่นที่ทำตามคำสั่ง ความสนุกสนานขึ้นอยู่กับเทคนิคของคนที่เป็นไซมอน คำสั่งนั้นต้องไม่ยากและไม่ง่ายเกินไป หลอกล่อให้ทำตามเพลิน ๆ แล้วค่อยวางกับดักด้วยคำสั่งที่ไม่ใช่ไซม่อนบอก

ผมเพิ่งอ่านบทความ มีคนทดลองสั่งให้ ChatGPT เขียนโค้ดโปรแกรม เขียนบทความ และอื่น ๆ ตามแต่ประสบการณ์และความเชี่ยวชาญของเขา ในอนาคตทุกคนอาจต้องฝึกทักษะเป็นผู้สั่ง ต่อไปเราจะเล่นเกมไซมอนกับ AI

ตลอดช่วงชีวิตที่เติบโตมา เด็กส่วนใหญ่เล่นเป็นผู้ทำตามคำสั่ง เพราะในเกมมีไซมอนได้เพียงคนเดียว เราจึงไม่ค่อยได้คิดถึงการเป็นไซมอนที่ดี

มีอยู่ครั้งหนึ่งผมได้รับโอกาสเป็นไซมอน บอกให้เพื่อนทำตาม ทีแรกคิดว่าง่าย แต่พอได้ทำจริงในหัวกลับว่างเปล่า ไม่รู้ว่าจะบอกให้ทำอะไรดี ได้แต่ใช้คำสั่งเดิม ๆ วนเวียน ไม่สามารถนำเกมให้สนุก

ได้เรียนรู้ว่า ไซมอนที่ดีเป็นไม่ได้ง่าย ในชีวิตประจำวันเราพบเจอไซมอนอยู่ทุกหนทุกแห่ง หัวหน้า, เพื่อนร่วมงาน ไปจนถึงคนในบ้าน

"ทำไมเราจึงสั่งคนอื่น ?" ไซมอนอีกคน (Simon Sinek) บอกว่า ให้เริ่มจากถามว่าทำไม

คำตอบน่าจะประมาณนี้ "เพราะอยากให้คนอื่นทำสิ่งที่เราต้องการ" มีตั้งแต่เรื่องเล็ก ๆ น้อย ๆ เช่น หยิบของให้หน่อย ไปจนถึงทำสิ่งยิ่งใหญ่ สั่งให้คนนับหมื่นช่วยกันสร้างปิระมิด คำตอบนั้นนำสู่สิ่งเดียวกัน เพื่อผลลัพธ์ตามเป้าประสงค์ของผู้สั่ง

แล้วทำไมบางคนจึงยอมทำตามความต้องการของอีกคนหนึ่ง ยูวัล โนอาห์บอกว่าเรื่องเล่าทรงพลัง เปลี่ยนปัจเจกเป็นกลุ่มพวกที่ยึดโยงความต้องการเดียวกัน

"โน้มน้าว"

ไซมอนที่ฝันถึงเป้าหมายยิ่งใหญ่ จะทำให้คนร่วมตามฝันของเขา เดล คาร์เนกี เฉลยเคล็ดลับนี้มานานแล้ว จูงใจคนมีหลายวิธี ผมสารภาพว่าเพิ่งตระหนักถึงความสำคัญของมัน เมื่อเวลาล่วงเลยไปแบเส

คนที่ตัดสินใจจะทำหรือไม่ทำอะไรมีอยู่สองอย่าง คนหนึ่งประเมินกำลังตัวเองเพียงลำพัง กับคนที่เชื่อมั่นต่อผู้อื่น

คนหนึ่งเลือกเป็นหมาป่าโดดเดี่ยว อีกคนหนึ่งเลือกนำฝูงหมาป่า การสะสมจุดของประสบการณ์ตลอดเส้นทางชีวิตจึงแตกต่างกัน ไม่ว่าทางไหนก็มีความยากง่ายที่ต้องแลก

เป้าหมายใหญ่ให้ผลลัพธ์ที่ยิ่งใหญ่ มักเกินกำลังคนลำพัง ต้องแลกกับการรวบรวมคน เรื่องใหญ่ต้องใช้เวลากว่าจะเล่าให้ครบถ้วน เมื่อเล่าเรื่องพื้นฐานจะมีคนจำนวนหนึ่งเข้าใจ แต่เมื่อพูดถึงไกลกว่านั้นก็จะเหลือคนน้อยนิดที่ตามทัน เมื่อมีไอเดียหรือเป้าหมายอะไรสักอย่าง คุณใช้เวลาครุ่นคิดอย่างลึกซึ้งมาระยะหนึ่งแล้ว อาจลืมไปว่าคนที่ฟังอาจไม่ได้เท่าทันในระดับที่คาดหวัง

หลายครั้งที่ผมเล่าเรื่องงานที่จะทำ คาดหวังถึงการสานต่อ แล้วค่อยพบภายหลังว่าไม่มีใครเข้าใจ พาลหงุดหงิดเรียกร้องความสนใจมากขึ้น ทำให้บรรยากาศเลวร้ายลงไปอีก

น่าสังเกต ถ้าเปลี่ยนเป็นสั่ง AI แล้วไม่ได้ผลลัพธ์ตามต้องการ ปฎิกิริยากลับตรงกันข้าม คิดว่าตัวเองยังใช้ไม่ได้ พยายามลองปรับเปลี่ยนคำสั่งให้ละเอียดกว่าเดิม จนกว่าจะรู้ว่าควรสั่งอย่างไร

ความสำคัญอยู่ที่ทำอย่างไร เมื่อคนยังไม่เข้าใจไม่สามารถทำตามได้

เมื่อไม่ได้ดั่งใจ ธรรมชาติมนุษย์ไม่โทษตัวเอง แต่มองออกไปข้างนอก หากมีอำนาจก็อยากเปลี่ยนคน หรือตัดปัญหาก็เอากลับมาทำเอง เหตุผลที่ใช้อ้างกับตัวเอง "ไม่อยากเสียเวลา"

เป็นเรื่องแปลก ตอนที่ชีวิตมีเวลามาก กลับกลัวเสียเวลา ในวันที่รู้ว่าได้ทำตรงนี้อีกไม่นาน กลับมีความคิดเปลี่ยนไป ยอมที่จะช้าได้

สั่ง บอก และโน้มน้าว มีจุดมุ่งหมายเดียวกัน ขึ้นอยู่กับเงื่อนไขเวลาและผู้คน ผมนึกถึงคำอีกหลายคำที่อยู่ระหว่างสามคำนี้ อ้อนวอน ร้องขอ เซ้าซี้ และคำใหม่ สะกิด (Nudge) ขนาดของตัวตนที่เล็กใหญ่ต่างกันของคน ก็มีส่วนทำให้ต้องคำนึงถึงวิธีการที่ไม่เหมือนกัน

นิทานอีสป ลมเหนือกับอาทิตย์ ท้าทายว่าใครจะทำให้เสื้อผ้าของชายหนุ่มหลุดออกจากตัว ลมที่กรรโชกแรงกลับทำให้ยิ่งยึดจับเสื้อที่ห่มคลุม

โน้มน้าว คือ คำสั่งที่คุกคามน้อย แต่ใช้เวลามาก

"กระบี่เราอยู่ในมือท่าน"

ระยะหลังผมมักนึกถึงกุศโลบายนี้ ทำสำเร็จด้วยตัวเองยังท้าทายไม่เท่ากับทำโดยไม่ต้องลงมือ จุดเปลี่ยนที่สำคัญของคนคนหนึ่ง เมื่อพบว่าเรื่องนั้นใหญ่เกินกำลัง เรื่องนั้นใช้เวลานานกว่าเวลาที่เหลืออยู่ หากคิดกระทำภาระกิจให้สำเร็จ ทางเลือกจะเปลี่ยนไป จำเป็นต้องพึ่งพิงผู้อื่นผ่านการโน้มน้าวมากขึ้น

เมื่อเป็นเช่นนั้นก็เลยทำใจได้ว่าไม่ต่างจากมาราธอน ไม่เบื่อหน่ายที่จะเล่าซ้ำอธิบายครั้งแล้วครั้งเล่า จนกว่าคนทำจะเข้าใจ เพราะตั้งใจไม่จับกระบี่แล้ว พึ่งพิงคนก็ต้องขึ้นอยู่กับการดีลกับคน ดูแลปัจจัยรอบด้านรักษาบรรยากาศที่เอื้อให้เกมไซมอนสนุกสำหรับทุกคน บางทีมือกระบี่ที่คาดหวังอาจจะเลิกราไปก่อน เงื่อนไขทั้งหลายยึดโยงกันด้วยสายใยบาง ๆ

จู่ ๆ ก็มีความคิดบ้า ๆ ถ้ากระบี่อยู่ในมือ AI หนทางที่รออยู่เบื้องหน้ากลายเป็นทางลัดอีกสายที่ไม่รู้ว่าจะพาไปไกลเพียงใด ไม่ว่าทางใดก็ต้องแลกกับอะไรสักอย่างเสมอ